Assalomu alaykum, Mehmon!
Bosh sahifaga
Kirish

"175 минг сўм эвазига нима олдим?" - Педагогик кадрлар аттестацияси

Сўнгги вақтларда Ўзбекистонда барча соҳаларда ислоҳотлар кузатилмоқда, шу жумладан таълим соҳасида ҳам. Бироқ ўқитувчи қадри, унинг жамиятда тутган ўрни, асосий вазифаси кабилар ҳануз оғриқли нуқталигича қолмоқда... Яхшиси, бу ҳақида мазкур касб эгасининг ўзидан эшитганингиз маъқул. Facebook'нинг  potrebiteli.uz гуруҳида (http://potrebiteli.uz/potrebiteli/terraprofi/detail.php?ID=41623) тажрибали педагоглардан бири 175 минг сўм ҳамда имтиҳон эвазига олинаётган педагогик кадрлар аттестацияси масаласини кўтарди. KUN.UZ ушбу постни сизлар билан бўлишишга қарор қилди.

"Ҳурматли гуруҳдошлар! Мен 20+ йиллик стажга эга ўқитувчиман. Бир ой давомида аттестацияга қаттиқ тайёргарлик кўрдим - бахтимга ва кучли тайёргарлик натижасида уни муваффақиятли топширдим. Тайёргарликлар орасида ўқитувчиларнинг Telegram'даги онлайн-гуруҳида мулоқот қилдим. У ерда аттестацияга нисбатан муносабатни-ку айтмай қўя қолай".

Йўқ, мен барчасини кетма-кет қораламайман ва "олий математика" бўйича тестлардан шикоят қилмайман. Баъзи бир жиҳатларини ҳатто мақтайман ҳам, лекин шу билан бирга, жараённинг салбий жиҳатларига аниқ зарбалар беришга ҳаракат қиламан.

Аниқроқ дейсизми?

Нарх масаласи ва истеъмолчи ҳуқуқлари

Жорий йилдан бошлаб аттестациядан ўтганлик учун 1 минимал иш ҳақи миқдордаги ставка расман киритилди. У қадар ёқимли хабар эмас, бироқ чидаса бўлади. Хизматлар тақдим этилиши учун ўз пулимиздан тўлаб (нафақат солиқ тўловчи сифатида, балки истеъмолчи сифатида ҳам), истеъмолчи ҳуқуқларини қўлга киритамиз. Бошқача айтганда, мен тўланган пулларим эвазига сифатли сервисга эга бўлишни истайман.

Хўш, 175 минг сўм эвазига нималарга эга бўлдим? Ижобий томонлари: аксилкоррупцион жараён ва ҳақиқатда тест топшириш учун қулай жой (Молия институтининг таъмирланган биносида) ва яхши ишлайдиган компьютер.

Истеъмолчи пулларим эвазига менга нималар тақдим этилмади?

Аттестацияга тайёргарлик учун тестлар қўлланмаси;

  • Тестлардан синовдан ўтишга тайёргарлик кўриш имконини берувчи онлайн-сервис;
  • Мен учун қулай санада аттестациядан ўтиш - ахир барча ўқитувчилар ишдан чалғиб, дарсларни ўтказиб юборишларига тўғри келади-ку! Асосийси - биз нафақат ишимизни, балки БОЛАЛАРни бир неча соатга ташлаб кетамиз! Танлов асосида захирада 2-4 кун бўлганда эди, ўқитувчи ўқув жараёнидаги йўқотишларни камайтира олган бўларди. Бироқ кун ва вақтни қатъий белгиланганда биз чорасиз қоламиз.

Педагоглар аттестациясига доир қонундаги камчиликлар

Педагоглар аттестацияси тўғрисидаги қонунчиликда педагогларнинг даромадини камайтиришга йўналтирилган фундаментал камчиликлар мавжуд.

Масалан, ўқитувчи апрель ойида тестларни топширади. Май ойидан бошлаб, натижадан қатъи назар, бу ўқитувчининг иш ҳақи мутахассисга белгилангандек белгиланади - ва янги тоифани тасдиқлашга доир юқори идоралар буйруғи чиққунга қадар, яъни август-сентябрь ойигача минималлигича қолади. Бироқ ўтган сафарги аттестацияда педагог ўз тоифасини исботлаган-ку, шундай экан, август ойида янги тоифа берилгунга қадар шунга мувофиқ даромад олишга ҳаққи бор.

Тайёргарлик

Аттестацияга қаттиқ тайёргарлик юқори натижага эга бўлишни деярли кафолатлайди (мен ва меҳнаткаш ҳамкасбларим мисолида исботланган). Бироқ... нимага тайёргарлик кўриш керак? Айнан қандай йўналишлар бўйича? Қандай тестлар бўйича?

Тайёргарлик кўриш учун норасмий манбалардан тест намуналарини излашга тўғри келади. Математика бўйича саволлар Telegram гуруҳдаги Екатерина Ивановнада бор; педагогика бўйича тестларни бир ҳафта аввал Facebook'даги Фотима опа бўлишганди (бир ҳафта аввалги постни қидириб топиш керак ҳали); ...-сонли мактабдаги ҳамкасбларимизда информатика бўйича саволлар нусхалари бўлиши керак. Излашнинг ўзи анчагина вақт олади, шунда ҳам 3 мингдан ортиқ саволнинг барчаси топилишига кафолат йўқ. Дарвоқе, уларга жавобларни ҳам ўзимиз излашимизга тўғри келади.

Ва бу "сервис" - ўз пулларим эвазигами? Бу сумма тоифага топширмоқчи бўлган ўқитувчиларни тестлар қўлланмаси ёки ҳатто замонавий, технологик ва инновацион Ziyonet / Edunet веб-сервиси билан таъминлаш учун бемалол етади, ахир (2018 йил қандай йил эканини ёдга оламиз).

Саволлар ва топшириқлар

Аттестация саволларининг баъзилари очиқдан-очиқ хато. Масалан, Ердан Ойгача бўлган масофа қандай? Учинчи синфдаги ўқувчиларим юлдузгача бўлган масофа 150 миллион км атрофида эканини яхши билишади. Бироқ савол тузувчилар буни билишмайдими - ҳар ҳолда олий маълумотли одамлар. Жавоб вариантлари билан танишинг: 150 км, 1000 км, 150 минг км. Педагоглар аттестациясини мана шундай билимсиз савол тузувчилари ўтказяптими?!

Бошқа бир мисол. Сиёсий характердаги саволлар, шубҳасиз, керак. Бироқ уларни етарлича масъулият ва аниқлик билан тайёрлаш лозим. Нима учун ўқитувчи у ёки бу қонун ҳужжати қабул қилинган аниқ санани, боз устига унинг ижроси учун масъул шахсни ёдлаб олишга мажбур? Буларнинг бари шиддат билан ислоҳотлар ўтказилаётган бир даврда рўй бермоқда. Вазирлар Маҳкамасининг навбатдаги муҳим, лекин иккинчи даражали қарори ижроси назорати учун масъул амалдор номи билан боғлиқ қизиқ ҳолат қайд этилди. Интернет тўғри фамилияни чиқариб берди... бироқ, янгиликни диққат билан ўқиб, бу амалдор бир ой аввал лавозимидан четлатилгани, ўтган ҳафта эса тергов остига тушганидан хабар топдим.

Яхши томони

Ахборот-коммуникацион технологиялар бўйича тестлар тўпламини самимий мақташим мумкин. Уларни нафақат мутахассислар, балки ҳақиқий амалиётчилар, ўз ишининг усталари тузгани яққол кўриниб турибди. Мунтазам равишда тақдимотларни тайёрловчи, электрон жадваллар билан ишлайдиган ва интернетнинг фаол фойдаланувчилари учун вазифалар анча содда туюлиши ҳам мумкин. Ниҳоят, IT-саволлар тушунарли тилда тузилган. Баракалла!

Агар бошқа фанларда ҳам тестларни тақдим этишнинг шундай усули қўлланганида эди, асосли эътирозлар ва очиқдан-очиқ норозиликлар сезиларли даражада камайган бўларди.

Иш ва ўқиш: танлов қийинчилиги

Аттестацияларга тайёргарлик давомида дарсларга тайинли тайёрлана олмадим. Юқори малакали педагогнинг кундалик вазифалари орасида, масалан, ўқув вақтининг 10-15 дақиқаси учун тақдимотлар ва бошқа кўргазмали жиҳозлар бўлиши кўзда тутилган - бу ўқувчиларнинг дарсни ўзлаштиришини яхшилаш учун керак. Март ойи бошидан ҳатто ишчи ноутбукимни ҳам мактабга олиб борганим йўқ. Нима кераги бор? Икки сменали иш, 160 тадан ортиқ дафтарни текшириб, ҳисоботлар тўпламини тайёрлаб бўлиб, ҳар куни тест саволларни ёдлашга киришар эдим. Уларнинг аксарият қисми менинг онлайн-тестларимдан чиққани ҳам йўқ.

Юқорида аттестацияга тайёргарлик учун материалларнинг йўқлиги ҳақида айтиб ўтдим. Нима учун ҳар йили абитуриентларга чиқаргандек аттестация саволларидан иборат қўлланмаларни (ёки онлайн-сервис ё мобил илова) ишлаб чиқиш мумкин эмас? Ҳар бир аттестация қилинаётган педагогдан олинаётган 175 минг сўмга буни қилса бўлади-ку!

Биз амалдаги таълим тизимининг аянчли аҳволи, ўқитувчиларнинг етишмаслиги ҳақида кўп гапирамиз. Охир-оқибат эса аттестацияга тайёргарлик ўқитувчиларни ўқувчилардан айиради, дарсларга сифатли тайёрланиш имконини бермайди.

Ўқитувчиларнинг турли қоғозлар ва ҳисоботлар билан ҳаддан ортиқ юкланганлиги масаласи кўп марта кўтарилди. Вақт ва кучни оладиган, ўқитувчининг бевосита мажбуриятлари (ёддан чиқарганлар учун эслатма: болаларни ўқитиш ва тарбиялаш)дан йироқ бўлган кўплаб бошқа чалғитувчи омиллар ҳам бор. Шу тариқа ўрта статистик ўқитувчининг ишчи куни 10-12 соатга чўзилади, шу билан бирга, бевосита болаларнинг ўзига ажратиладиган вақт тобора камайиб бормоқда.

Униси ҳам майли: мактабда 20-30 йиллаб меҳнат қилган, аълочи ўқитувчилар кетишмоқда, чунки уларнинг тоифасини мутахассис даражасигача туширишмоқда. Сабаб эса уларнинг етарлича тайёргарлик кўрмаганида эмас, балки "ўқувчилар ёки аттестация" тенгламасида улар даромад ҳақида ўйламай, болаларни танлаганларидадир.

Ўқитувчилар етишмовчилиги муаммосини шундай ҳал қиляпмизми?

Энг ачинарлиси, бундай аттестация жараёнларининг қурбонлари ҳам бор. Бухоролик ўқитувчи етарлича балл тўплай олмай, аттестациядан кейин ўзини ёмон ҳис қила бошлади. Тез ёрдам чақиришди, бироқ шифохонада аёл кома ҳолатига тушди, тунда эса унинг жони узилди. Афтидан, карьера учун муҳим аҳамиятга эга бўлган имтиҳондан ўтган кишиларга яхши таниш бўлган руҳий ва  ақлий зўриқиш ўз таъсирини кўрсатгандир.

Яхши ўқитувчи ҳар қандай шароитда ҳам ўқита олади - хоҳ интерактив доска ва компьютер билан, хоҳ бўр ва оддий доска билан бўлсин. Яхши ўқитувчига ҳеч қандай сертификатлар, лицензиялар, танловлардаги ғалабалар керак эмас. У ўз ишлари билан банд бўлгани учун ҳам булар бўлмаслиги мумкин. Ва аксинча - сертификатларга "кўмилиб", ўқувчиларни ўқитишга мутлақо лаёқатсиз бўлиш мумкин.

***

Амалдаги ўқитувчиларнинг фикрини ҳисобга олмай туғилган Ўзбекистондаги таълимни "оптималлаштириш" ғояси тобора ақлга сиғмайдиган шаклларга кирмоқда. Масалан, олий тоифа ўқитувчиси мақомини олиш учун керак бўлган баллар миқдорини ТХТБ ёки ШХТББ услубчиларининг ўзи ҳам тўплай олмайди.

Ота-оналар ва болаларга қандай ўқитувчи керак; ўқита оладиган, бироқ расмий таъсис этилган "сифат белгиси"дан маҳрум ўқитувчими ёки сертификатларга тўла, бироқ ҳеч нарса ўргата олмайдиган ўқитувчими? Бир кишида ҳам у, ҳам бунинг уйғунлашуви камдан-кам учрайди. Болалар ва ота-оналарнинг эҳтиёжларига жавоб берувчи ўқитувчини "ўстириш" учун дастлаб унга яхши таълим бериш, кейин эса унинг болалар билан мулоқот қилиш хусусиятларини текшириш керак. Бу сифат сертификат қилинмайди ва "таълим маҳсулоти" ҳисобланмайди.

Ўқитувчига эркинлик беринг, шахс сифатида ўсиш имконини яратинг. Фикр юритиш ва ўз билимларини бойитиш имконияти зарур унга. Педагогика бўйича бекорчи маърузаларни эмас, ўз эҳтиёжларидан келиб чиқиб, малака ошириш учун ўқув курсларини танлаш имконини беринг. Ўқитувчи ўз ишини деб нафаси қисилмаслиги ва "ёниб кетмаслиги" учун унга сифатли дам олиш ва соғлиғини қўллаб-қувватлаш имконини тақдим этиш керак. Бу имкониятлар ҳам иш ҳақи, ҳам ҳуқуқлар, ҳам имтиёзлар сифатида тақдим этилиши керак.

Ангелина Низамова

Bosh sahifaga
0 / 41

Rol.uz Universal Portal

Statok.net UzMasterS.Ru